Bijenwas is een natuurlijke was die honingbijen maken om hun raten te bouwen. Mensen gebruiken de was onder meer voor kaarsen, meubelonderhoud en bijenwasdoeken. Je kunt bijenwas kopen als blok, korrels of kant-en-klare raat.
Welke vorm je kiest, hangt af van wat je ermee wilt doen. Voor kaarsen en knutselwerk zijn korrels makkelijk af te meten. Voor meubels is een kant-en-klare boenwas vaak eenvoudiger dan een hard blok zuivere was.
Hoe maken bijen bijenwas?
Werkbijen maken was aan in klieren aan de onderkant van hun achterlijf. De was komt naar buiten als kleine, lichte schilfertjes. De bijen kneden die met hun kaken en bouwen er de zeshoekige cellen van de raat mee.
Een nieuwe raat is meestal licht van kleur. Door contact met onder andere stuifmeel en andere stoffen in de kast kan de was geler en later donkerder worden. Imkers winnen bijenwas onder meer uit oude raten en uit de was waarmee bijen honingcellen afsluiten.
Welke kleur en geur heeft bijenwas?
Verse bijenwas is van zichzelf licht tot witachtig. Gele bijenwas krijgt zijn kleur door stoffen die tijdens het gebruik in de raat terechtkomen. De kleur kan uiteenlopen van lichtgeel tot donkerbruin. Witte bijenwas is vaak gezuiverd en gebleekt.
Gele was heeft meestal een zachte, herkenbare geur die aan honing doet denken. Witte was is vaak minder sterk van geur. De kleur zegt niet op zichzelf of de was geschikt is voor eten, cosmetica of een ander doel. Daarvoor telt hoe de was is verwerkt en waarvoor de verkoper hem aanbiedt.
Wat kun je met bijenwas doen?
Bijenwas is hard op kamertemperatuur en wordt zachter als je hem verwarmt. Daardoor kun je hem smelten en opnieuw in een vorm laten stollen. Dit zijn veelvoorkomende toepassingen:
- Kaarsen: giet gesmolten was in een vorm of rol een kaars van een plaat bijenwas.
- Meubelonderhoud: boenwas met bijenwas geeft geschikt hout een beschermend laagje en een zachte glans.
- Bijenwasdoeken: een katoenen doek met een waslaag kun je gebruiken om bijvoorbeeld brood of een schaal af te dekken.
- Huidverzorging: bijenwas wordt gebruikt om producten zoals lippenbalsem steviger te maken.
- Handwerk: een klein beetje was maakt naaigaren gladder en helpt voorkomen dat het snel in de knoop raakt.
Bijenwas is een dierlijk product en past daarom niet bij een veganistische keuze. Ook is een waslaag geen waterdichte afwerking voor hout. Op een tafel die veel nat wordt, kan een andere afwerking geschikter zijn.
Zelf kaarsen maken van bijenwas
De eenvoudigste manier is een kaars rollen van een plaat bijenwas. Leg een lont langs de rand en rol de plaat stevig op. De warmte van je handen maakt de plaat soepel genoeg. Laat bovenaan een stukje lont uitsteken.
Je kunt ook een kaars gieten met bijenwaskorrels of stukjes van een blok. Daarvoor heb je een geschikte kaarsenlont en een hittebestendige vorm nodig.
- Smelt de was au bain-marie: zet een hittebestendig smeltbakje in een pan met heet water.
- Zet de lont rechtop in de vorm en houd hem in het midden.
- Giet de gesmolten was voorzichtig in de vorm.
- Laat de kaars volledig afkoelen en haal haar daarna uit de vorm als die daarvoor bedoeld is.
- Knip de lont kort voordat je de kaars aansteekt.
Een te dunne lont kan een kleine vlam geven en een kuiltje in de kaars maken. Een te dikke lont kan juist voor een grote, rokende vlam zorgen. Kies daarom een lont die past bij de doorsnede van de kaars en bij bijenwas.
Verwarm was niet rechtstreeks op de kookplaat en laat smeltende was niet onbeheerd achter. Was is brandbaar. Zet een brandende kaars op een stevige, hittebestendige ondergrond en houd haar uit de buurt van brandbare spullen.
Bijenwas gebruiken op houten meubels
Bijenboenwas is meestal een mengsel van bijenwas en andere ingrediënten, waardoor je het makkelijker kunt uitsmeren dan een hard blok zuivere was. Het is onder meer bedoeld voor het verzorgen van geschikte houten en antieke meubels.
Maak het oppervlak eerst schoon en droog. Breng met een zachte doek een dun laagje aan in de richting van de houtnerf. Laat de was intrekken en poets het oppervlak daarna met een schone doek uit. Bij veel producten is ongeveer 15 tot 30 minuten een bruikbare richtlijn, maar de samenstelling verschilt. Volg de tijd op de verpakking.
Te veel was kan een plakkerige of streperige laag geven. Begin daarom dun en voeg alleen extra was toe als dat nodig is. Probeer het product eerst op een onopvallende plek. Op sommige gelakte of anders afgewerkte meubels hecht was minder goed of verandert de glans.
Welke bijenwas koop je voor jouw toepassing?
Voor kaarsen zijn blokken en korrels handig. Korrels smelten meestal gelijkmatig en zijn eenvoudig te doseren. Een blok kun je in kleinere stukken snijden voordat je het smelt. Raatplaten zijn vooral praktisch als je kaarsen wilt rollen zonder was te smelten.
Voor een bijenwasdoek of een product dat met eten in aanraking komt, kies je was die daarvoor geschikt is. Voor lippenbalsem en andere huidproducten gebruik je was die geschikt is voor cosmetisch gebruik. Was voor meubels of hobbywerk is niet automatisch geschikt voor voedsel of de huid.
Ruwe was kan nog stukjes raat of ander vuil bevatten. Gefilterde bijenwas is daardoor makkelijker te verwerken. Zuiver betekent niet altijd dat de was geen sporen van andere stoffen bevat.
Veelgestelde vragen over bijenwas
Hoe kom je aan bijenwas?
Je kunt bijenwas kopen bij een imker, een winkel met bijenproducten of een hobbywinkel. Hij wordt verkocht als blok, korrels of platen. Bijenboenwas is daarnaast verkrijgbaar als kant-en-klaar onderhoudsproduct.
Kun je bijenwas opnieuw smelten?
Ja. Schone bijenwas kun je opnieuw au bain-marie smelten en in een andere vorm gieten. Zit er vuil in de was, dan kun je de gesmolten was voorzichtig door een geschikte fijne zeef of filter gieten. Gebruik daarvoor spullen die je niet meer voor eten nodig hebt, want wasresten zijn lastig te verwijderen.
Hoelang blijft bijenwas goed?
Zuivere bijenwas blijft doorgaans lang bruikbaar. Bewaar hem droog, koel en uit direct zonlicht. Er kan een licht wit laagje op het oppervlak ontstaan. Dat is normaal en betekent niet dat de was bedorven is.
Waarvoor gebruik je een bijenwasdoek niet?
Gebruik een bijenwasdoek liever niet voor rauw vlees of rauwe vis. Je kunt de doek niet heet wassen zonder de waslaag aan te tasten. Maak hem schoon met koud of lauw water en een beetje afwasmiddel.
Begin je met een klein project, dan zijn bijenwaskorrels of een raatplaat handig: je gebruikt alleen wat je nodig hebt en bewaart de rest voor een volgende kaars.

