Knaagdieren zijn de grootste groep zoogdieren op aarde. Meer dan veertig procent van alle zoogdiersoorten behoort tot deze orde. Van de piepkleine dwergmuis tot de capibara, het grootste knaagdier ter wereld, zijn het dieren die bijna overal voorkomen. Ze leven in bossen, woestijnen, steden en op boerderijen. Alleen op Antarctica kom je ze niet in het wild tegen. Dat maakt deze diergroep bijzonder interessant om nader te bekijken.
Wat knaagdieren onderscheidt van andere zoogdieren
Het meest opvallende kenmerk van muizen, ratten, eekhoorns en andere soorten uit deze groep zijn hun tanden. Ze hebben vier snijtanden die nooit stoppen met groeien. Daarom moeten ze voortdurend knagen om die tanden op lengte te houden. Doen ze dat niet, dan groeien de tanden zo lang dat het dier niet meer kan eten. De snijtanden zijn aan de voorkant bedekt met hard glazuur, maar aan de achterkant zachter. Daardoor slijten ze altijd schuin af en blijven ze vanzelf scherp. Kiezen hebben deze dieren ook, maar hoektanden ontbreken. Tussen de snijtanden en de kiezen zit een lege ruimte die het diasteem wordt genoemd.
Hoe knaagdieren leven en overleven
Veel soorten zijn nachtdieren. Ze zijn actief als het donker is en slapen overdag op een veilige plek. Dit helpt hen om roofdieren te ontwijken. De meeste soorten eten plantaardig voedsel zoals zaden, noten, wortels en bladeren. Sommige soorten eten ook insecten of kleine dieren. Eekhoorns staan bekend om het opslaan van voedsel voor de winter. Ze begraven noten en zaden en vinden die later terug dankzij hun goede geheugen. Wat ze niet terugvinden, kan uitgroeien tot een nieuwe boom. Zo dragen deze dieren onbewust bij aan het verspreiden van planten in bossen. Bevers bouwen dammen van takken en modder en veranderen daarmee het landschap om hen heen. Dat heeft grote gevolgen voor de waterhuishouding in een gebied.
Knaagdieren als huisdier
Cavia’s, hamsters, gerbils en dwergkonijnen zijn populaire huisdieren. Ze zijn relatief klein, vragen weinig ruimte en zijn geschikt voor mensen die nog geen ervaring hebben met het houden van dieren. Toch vragen ze wel de nodige aandacht en verzorging. Een hamster heeft ‘s nachts behoefte aan beweging en loopt in het wild soms tientallen kilometers per nacht. Een veel te kleine kooi of een leven zonder prikkels is dan ook niet goed voor zo’n dier. Cavia’s zijn sociale dieren en leven het liefst in gezelschap van soortgenoten. Alleen een cavia houden wordt afgeraden. Ratten worden ook steeds vaker als huisdier gehouden. Ze zijn intelligent, leren trucs en worden verrassend tam als ze regelmatig worden vastgehouden.
De rol van knaagdieren in het ecosysteem en de wetenschap
In de natuur spelen deze dieren een grote rol als prooi voor roofdieren zoals uilen, roofvogels, vossen en slangen. Zonder hen zouden veel roofdieren moeite hebben om te overleven. Tegelijk houden ze zelf de plantengroei in balans door zaden te eten en de grond los te maken. In de wetenschap worden muizen en ratten al lange tijd gebruikt voor medisch onderzoek. Hun genetische opbouw lijkt op die van mensen, waardoor ze nuttig zijn bij het testen van medicijnen en het bestuderen van ziektes. Dat gebruik is niet zonder discussie, maar het heeft wel bijgedragen aan grote medische ontdekkingen. Sommige soorten, zoals de muskusrat en de bruine rat, worden in bepaalde gebieden als plaagdier gezien. Ze kunnen gewassen beschadigen of ziekteverwekkers verspreiden. Toch is het goed om te beseffen dat deze dieren in hun eigen leefgebied een nuttige en onmisbare schakel zijn in de natuur.
Veelgestelde vragen over knaagdieren
Hoeveel soorten knaagdieren zijn er?
Er zijn wereldwijd meer dan 2.000 soorten knaagdieren beschreven. Dat maakt het de grootste orde binnen de zoogdieren. Nieuwe soorten worden nog steeds ontdekt, vooral in tropische gebieden.
Hoe oud worden knaagdieren?
De leeftijd verschilt sterk per soort. Een muis wordt in het wild zelden ouder dan een jaar. Een cavia kan als huisdier vijf tot acht jaar oud worden. De naakte molrat is een uitzondering en kan wel dertig jaar leven, wat uitzonderlijk lang is voor zo’n klein zoogdier.
Kunnen knaagdieren ziek worden van kou?
Knaagdieren die buiten hun normale temperatuurbereik komen, kunnen inderdaad ziek worden of in een soort slaaptoestand raken. Hamsters gaan bijvoorbeeld in slaapstand als het te koud wordt, wat gevaarlijk voor ze is. Het is belangrijk om huisdieren van deze soort op een vaste, warme plek te houden.
Zijn alle knaagdieren klein?
Nee, de grootte verschilt enorm. De capibara uit Zuid-Amerika is het grootste levende knaagdier en kan meer dan 65 kilogram wegen. Aan de andere kant wegen de kleinste soorten, zoals de dwergmuis, slechts een paar gram.
