Bijen in de winter: waar blijven ze als het koud is?

Bijen in de winter blijven meestal op een beschutte plek tot het weer warmer wordt. Honingbijen overwinteren samen in hun kast of korf en houden elkaar warm. Wilde bijen brengen de winter, afhankelijk van de soort, alleen door in bijvoorbeeld een holle stengel, een nestgang in de grond of een andere beschutte ruimte.

Je ziet daardoor veel minder bijen vliegen. Toch zijn ze niet allemaal in winterslaap: honingbijen blijven actief in hun nest en leven van hun voedselvoorraad.

Hoe blijven honingbijen in de winter warm?

Als het koud wordt, kruipen honingbijen dicht tegen elkaar aan. Die groep heet de wintertros. Door met hun vliegspieren warmte te maken, houden ze de tros op temperatuur. De bijen bewegen binnen de tros en wisselen van plek.

In de wintertros zitten de koningin en werksters die in het najaar zijn opgegroeid. Deze winterbijen leven langer dan de werksters die in de zomer geboren worden. Mannetjesbijen zijn meestal niet meer in het volk aanwezig wanneer de winter begint.

Om warmte te kunnen maken, hebben de bijen voedsel nodig. Ze eten van hun voorraad honing of van wintervoer dat de imker heeft gegeven. Als een imker honing oogst, zorgt die ervoor dat het volk genoeg voedsel overhoudt of vervangend voer krijgt.

Op een zachte winterdag kun je honingbijen buiten zien vliegen. Ze maken dan soms een korte reinigingsvlucht om buiten het nest hun ontlasting kwijt te raken. Dat is normaal en betekent niet dat de winterrust voorbij is.

Onder de grond en in holle stengels

Wilde bijen overwinteren niet als grote groep die elkaar warm houdt. Veel soorten brengen de koude maanden door op de plek waar hun nest is gemaakt. Dat kan een gangetje in de grond zijn, een holle plantenstengel of een bestaande opening in hout.

In welke vorm een wilde bij overwintert, verschilt per soort. Sommige brengen de winter door als larve of pop, vaak in een cocon. Bij andere soorten zit de volwassen bij al klaar in de nestcel en komt die pas naar buiten wanneer de omstandigheden gunstig zijn.

Een afgesloten opening in een insectenhotel kan dus ook midden in de winter nog bewoond zijn. Maak zulke nestgangen niet open om te kijken wat erin zit. Daarmee kun je de bij beschadigen of blootstellen aan vocht en kou.

Wat kun je voor bijen in de winter doen?

De beste hulp is vaak om overwinteringsplekken met rust te laten. Een tuin die niet helemaal is opgeruimd, biedt meer beschutte plekjes dan een tuin waarin alle stengels en bladeren zijn weggehaald.

  • Laat droge stengels staan. In holle stengels kunnen bijen overwinteren. Knip ze liever pas in het voorjaar terug en laat ze nog een tijd op een beschutte plek liggen.
  • Laat een deel van de bodem ongemoeid. Spit kale, zonnige stukjes grond met mogelijke nestgangetjes niet om tijdens de winter.
  • Laat een insectenhotel buiten hangen. Een zonnige plek, beschut tegen wind en regen, is geschikt. Zet het hotel niet in een verwarmde kamer, want dan kunnen bijen te vroeg actief worden.
  • Laat nestopeningen vrij. Dek gangetjes in de grond of openingen in een nestblok niet af.

Een bij gevonden op een koude dag?

Een bij die stil zit, hoeft niet in nood te zijn. Door de kou kan ze traag bewegen. Zit ze op een plek waar mensen lopen, verplaats haar dan voorzichtig met een blaadje of stukje karton naar een beschutte plek buiten, dicht bij de vindplaats.

Neem de bij niet zomaar mee naar een warme kamer. Warmte kan haar actief maken terwijl er buiten nog weinig voedsel te vinden is. Zit een bij al veilig tussen bladeren of in een beschutte opening, dan kun je haar het beste laten zitten.

Laat ook afgesloten nestgangen en droge stengels in de winter met rust. Zo blijven de bijen erin beschermd tot ze in hun eigen tempo tevoorschijn komen.